DOBRY film: Perswazje

Persuasion

Wielka Brytania, USA, Francja 1995

reż. Roger Michell, scen. Nick Dear (na podstawie powieści Jane Austen)

wyk. Amanda Root, Ciarán Hinds, Sophie Thompson, Corin Redgrave

„Nie grał pan przypadkiem w Harrym Potterze?”

Jest prawdą powszechnie znaną, że każdy szanujący się brytyjski aktor spełnił przynajmniej jeden z poniższych warunków:

  1. zagrać w filmie z Maggie Smith.
  2. zagrać w adaptacji Jane Austen.
  3. Zagrać w Harrym Potterze lub w Doctorze Who.

Braków w trzecim na razie nie da się nadrobić (choćpewnie za paręnaście lat będzie nowa adaptacja…), z pierwszym trzeba się spieszyć (choć Maggie Smith jest wieczna*), za to zwykle co dwa laty wychodzi jakaś adaptacja Jane Austen lub przynajmniej film biograficzny inspirowany jej życiem.

W „Perswazjach” z 1995 roku**  nie ma Maggie Smith, a z aktorów HP’owskich gra „tylko” brat Dumbledora, Miranda Hopkirk i ciotka Petunia (dla porównania: w „Rozważnej i Romantycznej” mamy z dziewięciu potterowców i dr. House’a). Jest to jednak jedna z lepszych adaptacji*** powieści Jane Austen i po prostu DOBRY film.  Twórcy nie próbują na siłę „zbrontezować” powieści. Nie ma stania na klifie o zachodzie słońca, tylko subtelny romantyzm i ironiczne pokazanie ludzkich wad. Nie ma sztywnych kostiumów i niewygodnych fryzur, aktorzy wyglądają, jakby założyli coś wygodnego. Jak wracają z długiego spaceru są brudni, jak tańczą, to niekoniecznie zgrabnie. Wszyscy grali bez makijażu. Ulice Bath są brudne, nad morzem prawie że śmierdzi rybami. Przy jedzeniu ludzie mlaskają, a na stole bywa bałagan.

Mimo subtelnych komicznych smaczków książka pisana prawie na łożu śmierci, jest najbardziej melancholijnym dziełem Austen, film tak samo. Śmieszy przeglądający się w każdym sztućcu pompatyczny ojciec głównej bohaterki (Corin Redgrave), śmieszy jej siostra-hipochondryczka (Sophie Thompson), która opowiada jak to fatalnie z nią jest zażerając się pasztetem. Jednak melancholia głównej bohaterki — jak również jej stopniowa przemiana — jest świetnie oddana poprzez mistrzowskie dopasowanie muzyki (głównie preludia Chopina i Bach). Świetna równowaga pomięddzy tym, co śmieszne, i tym, co smutne. Film pokazuje dystans Austen do sentymentalizmu i romantyzmu. No i zdaje test Bechdel! I porusza wątki feministyczne (decydowanie o sobie, dominacja mężczyzn w literaturze). No i ten list…

Oczywiście, zawsze polecam przeczytanie książki (zwłaszcza w oryginale — tłumaczenia Jane Austen na polski są nienajlepsze). Jednak film jest świetnym jej uzupełnieniem — a może zachęci kogoś do przeczytania oryginału?

Rybka

*Co ciekawe, sama MS nie zagrała jeszcze w żadnej adaptacji Jane Austen, choć grała w dość okropnej (i nadmiernie sentymentalizującej autorkę, która zawsze stawała po stronie zdrowego rozsądku i nierzadko gorzkiej ironii) „Zakochanej Jane”. Na wyrzekanie na ten film jeszcze przyjdzie czas.

**Nie mylić z koszmarną wersją z 2007 roku, w której zamiast najpiękniejszego listu miłosnego w historii literatury mamy maraton kalek po Bath i najobrzydliwszy pocałunek w historii brytyjskiej telewizji.

***Puryści przeyczepiliby się może tylko do tego, że „zły” bohater nie jest w filmie tak podły jak w książce.

Moim marzeniem jest, by kiedyś wszyscy znani mi faceci założyli coś takiego.

DOBRY film: Tajemniczy ogród

The Secret Garden

Wielka Brytania 1993

reż. Agnieszka Holland, scen. Caroline Thompson (na podstawie powieści Frances Eliza Hodgson Burnett)

wyk. Kate Maberly, Heydon Prowse, Andrew Knott, Maggie Smith

To jest moja ulubiona mina. Wielokrotnie próbowałam ją odtworzyć, ale niestety nie mam w sobie tyle żółci.

Chyba każdy* ma taką książkę (lub, jak w moim przypadku, KSIĄŻKI) do której wraca tak często, że okładka odpada, jest „zaczytana na śmierć”. Nabokov twierdził, że książkę poznaje się najlepiej podczas „kolejnego czytania”, czy też „kolejnych czytań”; za każdym razem (jeśli książka jest DOBRA) odkrywa się w niej coś nowego. Tak też jest z filmami.  Mam kilka kaset VHS (pamiętacie coś takiego?), których nie można już oglądać nie dlatego, że nikt już ani nie sprzedaje, ani nie naprawia odtwarzaczy wideo, lecz dlatego, że były oglądane tak często, że taśma się przetarła i zaczęły występować specyficzne „zebrowate” pofalowania.

„Tajemniczy ogród” Agnieszki Holland, adaptacja jednej z moich ulubionych (i równie często czytanych) książek z dzieciństwa, należy do takich dzieł „wielokrotnego użytku” . Kaseta VHS nie nadawała się do niczego jeszcze długo przed tryumfem płyt wszelakiego rodzaju. Teraz, rzecz jasna, jestem szczęśliwą posiadaczką DVD, a na Spotify w kółko odsłuchuję wspaniałą muzykę do filmu autorstwa Zbigniewa Preisnera. I powieść, i jej adaptacja, miały wielki wpływ na ośmioletnią (i starszą) Rybkę. W podstawówce, niczym Mary, nosiłam warkocze, skakałam na skakance,  jadłam owsiankę, a w trzeciej klasie przez jakiś czas miałam przerażający zwyczaj wiązania sobie nieumiejętnie wstążek we włosach i noszenia sukienek do kolan i marzenia o byciu wysłaną na jakiś czas do garbatego wuja mieszkającego w wielkim domu wśród wrzosowisk.

Teraz też oglądam ten film z zapartym tchem, mimo, że znam go na pamięć (mogę recytować dialogi z pamięci o północy). To nie on się zestarzał, tylko ewentualnie ja — z przerażeniem odkryłam, że Laura Crossley grająca służącą Martę podczas kręcenia filmu miała tylko piętnaście lat, czyli osiem lat mniej niż ja teraz, a ja ją zawsze miałam za „dorosłą”. Tantrum odstawiane przez Colina – Heydona Prowse’a (który niestety nie grał w innych filmach) są tak cudownie realistyczne, w ogóle dzieci tu grają fenomenalnie.

Cóż, to jest (obok „Gwiezdnych Wojen” i „Matyldy”) najważniejszy film mojego dzieciństwa — jaki jest Wasz?

Rybka

*Niedawno Współautor wyraził wielkie zdumienie tym, że ja wielokrotnie czytam te same książki i oglądam te same filmy. Ja byłam zdziwiona, że on uważa to za coś dziwnego.

Maggie Smith chyba założyła się z kimś, że zagra w jakiejś adaptacji KAŻDEJ klasycznej powieści brytyjskiej. Poza tym chyba podpisała jakąś umowę z diabłem, bo od ponad dwudziestu lat wygląda tak samo. 

DOBRY film: Zabity na śmierć

„Murder by death”

USA, 1976

reż. Robert Moore

Truman Capote, Maggie Smith, David Niven, Peter Sellers , Alec Guiness i tłum innych gwiazd

Nadszedł czas na kolejny film z serii „formative films”. Można tu zobaczyć gromadę DOBRYCH aktorów (Bond z parodystycznego „Casino Royale”, Columbo, McGonagall/ta stara z Downton Abbey, Obi-Wana/Smileya, Ogrodnika z „Being There” i innych), którzy sprawiają, że film, który spokojnie mógłby być bardzo ZŁY jest bardzo DOBRY.

Fabuła jest prosta: bogaty szaleniec (Capote) zaprasza wszystkich najlepszych detektywów znanych widzom/czytelnikom z powieści detektywistycznych do swojego dziwnego domostwa i więzi ich tam by rozwiązali morderstwo, którego jeszcze nie dokonano. I, jak wiadomo, dochodzi do szeregu zabawnych dialogów, pomyłek, incydentów itp.

Szczególnie warto zwrócić uwagę na Petera Sellersa grającego Chińskiego detektywa Williego Wanga*, czyli niezbyt poprawnego politycznie jak na dzisiejsze czasy alter ego Charliego Changa, oraz na Obi-Wana  Aleca Guinessa grającego ślepego lokaja Bensonmuma.

Jak odłączy się fatalne tłumaczenie jest to świetny film na odprężenie i odmóżdżenie się po długim dniu. Przez ostatnie piętnaście lat widziałam ten film przynajmniej dwadzieścia razy i dalej mnie bawi.

Film ten też ma element edukacyjny:

"Talking cow"

Bohater grany przez Trumana Capote (zarówno jako Twain, jak i jako „gadająca krowa” zwraca uwagę na wymowę dwóch cudzoziemców — Belga nazwiskiem Perrier i Chińczyka nazwiskiem Wang. Jako dorywcza nauczycielka angielskiego, często muszę się powstrzymywać od cytowania tego filmu kiedy moi uczniowie popełniają podobne błędy.

Rybka

*Wang, Dicky i tym podobne infantylne żarty falliczne w tym filmie doprawdy śmieszą. Nawet, jeśli jesteśmy na początku trochę zgorszeni, że to profesor McGonagall je wypowiada, i to w dodatku ruda!

Why would anybody steal a dead naked body?